půjčovna nisa

Nysa (cz Nisa), bardziej precyzyjnie Nysa Łużycka (niem. Lausitzer Neisse, cz Lužická Nisa, górnołuż. Łužiska Nysa) to rzeka, której źródła znajdują się w Czechach na wysokości ok. 635 m n.p.m., na granicy miejscowości Nová Ves nad Nisou (cz) i Smržovka (cz) w południowej częsci Gór Izerskich (cz Jizerské hory). Początkowo płynie w południowym kierunku, w Jabloncu nad Nysą (cz Jablonec nad Nisou), gdzie spokojnie przepływa przez obszar gęsto zaludniony.

W Jabloncu nad Nysą do Nysy Łużyckiej uchodzi Nysa Biała (cz Bílá Nisa), na której w latach 1906-1010 wybudowano zaporę Mszeno (cz Mšeno, Jablonecka zapora wodna) z betonową murowaną tamą grawitacyjną o wysokości 20 m. Zapora jest zaopatrywana Nysą Białą oraz Nysą Luczańską, które doprowadzane są tutaj długimi sztolniami podziemnymi. Zapora służy jako ochrona przed powodzią oraz oferuje obywatelom Jablonca dobre warunki do rekreacji.

Następnym miastem w dolinie Nysy Łużyckiej jest Liberec, który rozwijał się dzięki sukiennictwu a następnie przemysłowi tekstylnemu. Liberec w swojej części zabytkowej pyszni się zamkiem renesansowym z XVI wieku, który jest połączony z nowym zamkiem z XVIII wieku oraz ratuszem neorenesansowym. Najstarszą pamiątką są tzw. Waldsztejnskie domy ryglowe przy ulicy Větrná (cz) z XVII wieku. Liberecki ogród zoologiczny należy do najstarszych w Czechach, został założony w 1904 roku. W jego sąsiedztwie położony jest ogród botaniczny z 1876 roku. Dominującym elementem charakterystycznej panoramy Liberca jest Jeszczed (cz Ještěd) - osiąga wysokość 1012 m n.p.m i jest najwyższym szczytem Grzbietu Jeszczedskiego (cz Ještědský hřbet).

Pod Libercem koło Machnína (cz) kończy się gęsto zaludniony obszar, rzeka opływa skałę z ruinami grodu Hamrsztejn oraz rezerwat przyrody o tej samej nazwie, który znajduje się na wierzchołku. Następnie przepływa przez pierwotne siedlisko Serbołużyczan– Chrastawę oraz starą górniczą wioskę Biały Kościół na Nysą (cz Bílý Kostel nad Nisou). Pod Hradkem nad Nysą, po upłynięciu 54 km, rzeka opuszcza Czechy.

Wcześniej w okolicach Hradku, Żytawy (niem. Zittau) aż do Hirschfelde (niem.) rzeka mocno meandrowała, dzisiaj jest regulowana. Płynie jednak żwawo. Znajdowały się tutaj stawy. Aleje starych dębów koło Trójziemia tworzyły stare tamy. Wydobycie wegla w Żytawskim Zagłębiu zpowodowało regulację rzeki w latach 30. XX wieku. W Hirschfelde po stronie niemieckiej mijamy starą elektrownię cieplną, w której dzisiaj ulokowane jest muzeum a po prawym polskim brzegu znaną elektrownię Turów. Do tego miejsca woda jest czysta, następnie staje sie mętna, z powodu niedalekiej kopalni węgla.

Od Hirschfelde aż do Zgorzelca to chyba najpiękniejszy odcinek. Nysa wnurza się do doliny leśnej, pełna głazów przypomina rzekę Ohrzę, ale nie jest tak darmatycznie. Do ulubionych atrakcji należy jazda na raftach do Klasztor St. Marienthal, który warto zobaczyć. Przed klasztorem Nysa wpływa do Zagłębia Zgorzeleckiego. W tych miejscach nie ma spektakularnych widoków na okolicę, ponieważ rzeka przepływa pod poziomem terenu. Płynie jednak żwawo, ponownie mocno meandruje. Brzegi są porośnięte młodymi wierzbami oraz rdestowcem.

Drogą do Zgorzelca napotkamy kilka starych jazów, innych niż znamy z naszych rzek ale po zapoznaniu się z terenem zawsze można je przezwyciężyć. Rejs łódką jest w tych miejscach rzeczywiście zachwycający. Nieustannie należy sterować. We wsi Radomierzyce (niem. Radmeritz) do Nysy uchodzi rzeka Witka (cz Smědá, niem. Wittig). Tutaj po polskiej stronie warto zabaczyć barokowy zamek wodny. Polecamy zakończyć rejs przed Zgorzelcem, z powodu komplikowanego do sterowania przepływu przez tamtejszy jaz.

Nawiasem mówiąc, Zgorzelec to miasto ze 150-letnią tradycją w wioślarstwie sportowym, a ta powstała właśnie na Nysie.

Pod Zgorzelcem jest Nysa spokojniesza, ma już mniejszy spadek. O prawidłowe urozmaicenie natomiast troszczą się zburzone mosty. W 1945 roku, podczas odwrotu wojsk niemieckich, zostały wyrzucone w powietrze i większość zniszczonych wtedy mostów już nigdy nie odbudowano. Ruiny na dnie rzeki tworzą bystrza. Niedaleko Zentendorfu (niem.) mijamy najbardziej na wschód wysunięty punkt Niemiec. Tak, znajduje się na „naszej” Nysie! Na to miejsce zwraca uwagę tabliczka umieszczona na wierzbie. Tutaj już możemy spotkać się z królem fauny – z bobrem. Tamy przy brzegu oraz typowo „ogryzione” kamienie są jasnym dowodem, że od Rothenburga (niem.) do Mużakowa (niem. Bad Muskau) na odcinku większym niż 100 km działa dalsza wypożyczalnia nadmuchiwanych łódek. Znajduje się tutaj obozowisko, można także zjeść posiłek.

Nysa wytwarza tutaj rzeczywistą granicę – po stronie niemieckiej gęste zaludnienie, po stronie polskiej puścizna i głęboki las. Wsi pod koniec wojny wyludniły się i zupełnie zanikły, podobnie jak w Czechach na niemiecko-czeskim pograniczu. Do lasów powróciły wilki. Miłośnicy kolei zwrócą uwagę na nie działające już tory, które krzyżują Nysę albo linie tramwajowe, które posiadało każde większe miasto. Wyjątkowe jest miasto Forst (niem.), gdzie znajdowała się kolej towarowa „Schwarze Jule”. Warto zobaczyć także Park Zamkowy w Mużakowie (niem. Bad Muskau) z przejażdżką leśną kolejką. Tylko 20 km od ujścia leży miasto Gubin (niem. Guben), następne miasto, które zostało podzielone po II wojnie światowej. Historyczny środek miasta, zniszczony podczas wojny, położony jest na terenie Polski. W Niemczech pozostał dworzec wraz z dzielnicą przemysłową. W jednej z byłych fabryk tekstylnych umieszczone jest centrum europejskie prof. Hagensa, służące do konserwacji trupów. Dla mocnych charakterów, ale watro zobaczyć.

Pod Gubinem przed nami już ostatnie kilometry Nysy. Przed wojną mogły przepływać tędy łodzie towarowe z Odry. Dzisiaj rzeka jest w tych miejscach zaniesiona i służy tylko do rejsów sportowych. Nysa Łużycka kończy swoją pielgrzymkę o długości 256 km i uchodzi do Odry w małej wiosce Ratzdorf (niem.) na wysokości 28 m n.p.m. Do morza to jeszcze 300 km. Ogromne masy wody z Odry jednak i tą odległość łatwo pokonują. Można tutaj natknąć się na mnóstwo rowerzystów także i z Czech, którzy jeżdżą po znanej trasie Odra - Nysa. Przyjemnie jest spotkać swoich rodaków.

Miasta na Nysie:

• Czechy: Jablonec nad Nysą (cz Jablonec nad Nisou), Liberec, Chrastawa (cz Chrastava), Hradek nad Nysą (cz Hrádek nad Nisou)

• Granica polsko-niemiecka: Żytawa (niem. Zittau), Bogatynia, Zgorzelec (niem. Görlitz), Pieńsk, Łęknica, Forst (niem.), Gubin (niem. Guben)

Dopływy Nysy:

• Z prawej: Nysa Biała (cz Bílá Nisa), Harcowski Potok (cz Harcovský potok), Nysa Czarna (cz Černá Nisa), Jerzyca (cz Jeřice), Witka (cz Smědá), Oldrzychowski Potok (cz Oldřichovský potok), Czerwona Woda (cz Červená voda), Lubsza

• Z lewej: Novoveský potok (cz), Vydří potok (cz), Pivovarský potok (cz), Graniczna (cz Hraniční potok), Mandava (niem. Mandau)

Podstawowe informacje:

Długość rzeki:     252 km
Powierzchnia dorzecza:     4297 km²
Przeciętny przepływ:     30 m³/s
Źródło: W Górach Izerskich, niespełna kilometr na północny - wschód od Bedřichova (cz), na wysokości 765m n. p. m.